Wet DBA en de ZZP-er

Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (Wet DBA)

Op 1 mei 2016 is eindelijk de lang verwachte en veel besproken Wet Deregulering Arbeidsrelaties (Wet DBA) in werking getreden. Met deze nieuwe wetgeving is de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR) komen te vervallen. De bedoeling van de nieuwe Wet DBA is om de tussen opdrachtgever en opdrachtnemer bestaande of nieuwe arbeidsrelatie te laten beoordelen door de partijen zelf aan de hand van een modelovereenkomst.

De oude situatie: de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR)

Het was een veel voorkomend verschijnsel: de ZZP-er die werkte met een overeenkomst van opdracht, maar in werkelijkheid verder voldeed aan alle kenmerken die iemand met een arbeidsovereenkomst ook heeft. Door de Belastingdienst kon een dergelijke ZZP-er dus als werknemer gezien worden, met alle mogelijke  gevolgen van dien; naheffingen en boetes voor de opdrachtnemer, omdat er geen belastingen en premies waren afgedragen. De (schijn)zelfstandige kon grote, nadelige financiële gevolgen ondervinden omdat de kans bestond dat hij tevens eventueel onterecht genoten  fiscale voordelen, zoals de zelfstandigenaftrek en de MKB-vrijstelling moest terugbetalen. Aan de andere kant was er voor de (schijn)zelfstandige, als de schijnconstructie werd aangemerkt als een arbeidsovereenkomst, onder omstandigheden de mogelijkheid een beroep te doen op bijvoorbeeld de Werkloosheidswet. Met een VAR kon een opdrachtgever zich grotendeels vrijwaren voor naheffingen en boetes.

De VAR werd door de opdrachtnemer vooraf ingevuld en moest duidelijkheid verschaffen of er al dan niet sprake was van een zelfstandige. In de praktijk werd deze VAR nogal snel afgegeven en konden dus ook mensen met deze verklaring als zelfstandige aan de slag gaan, terwijl zij in feite geen ZZP-er waren en nauwelijks van werknemers verschilden.

Beoordeling van de arbeidsrelatie

Voor de beoordeling van de arbeidsrelatie tussen twee partijen zijn van belang de tussen partijen gemaakte afspraken (de overeenkomst) en de feitelijke omstandigheden. Er wordt dus gekeken hoe partijen hun afspraken vorm hebben gegeven in de overeenkomst, maar nog belangrijker is hoe in de praktijk uitvoering gegeven wordt aan dat contract.

Het is dus zo dat als opdrachtgever en opdrachtnemer uitdrukkelijk de bedoeling hebben een overeenkomst van opdracht tot stand te laten komen en niet een arbeidsovereenkomst, het toch van de feitelijke omstandigheden afhangt  hoe de Belastingdienst en bijvoorbeeld het UWV deze arbeidsrelatie beoordelen.

Voor de beoordeling van de arbeidsrelatie zijn de volgende factoren van belang:

  1. Arbeid
  2. Vergoeding
  3. Gezagsverhouding

Er is sprake van een dienstbetrekking (arbeidsovereenkomst) als voldaan wordt aan de volgende voorwaarden:

  1. Persoonlijke arbeid (werknemer mag zich niet laten vervangen).
  2. De werknemer ontvangt voor zijn werkzaamheden loon.
  3. De werknemer staat onder gezag van de werkgever.

Als aan een van deze voorwaarden niet is voldaan, dan is er geen dienstbetrekking:

  1. Er is geen verplichting de arbeid zelf te verrichten.
  2. De vergoeding (loon) is onafhankelijk van het resultaat.
  3. Er is geen sprake van een gezagsverhouding met de werkgever; de opdrachtgever werkt bijvoorbeeld niet in de hiërarchische lijn, maar geheel zelfstandig.

Vooral het wel bestaan van een gezagsverhouding, maakt dat veel ZZP-ers eigenlijk niet de kwalificatie "ZZP-er" kunnen dragen en er dus sprake is van een schijnconstructie.

1 mei 2016

Per 1 mei 2016 is dus de Wet DBA in werking getreden. Door middel van de tussen partijen gesloten overeenkomst moet aangetoond worden dat de ZZP-er ook echt een zelfstandige is. Ook zijn er op de website van de Belastingdienst zogenaamde modelovereenkomsten  te vinden die men kan gebruiken. Deze modelovereenkomsten kunnen op onderdelen worden gewijzigd aan de feitelijke situatie; echter mogen deze wijzigingen niet strijdig zijn met de essentiala van de overeenkomst (geel gearceerde delen). Als er iets gewijzigd wordt dat strijdig is  met een essentieel onderdeel van de overeenkomst, kan er dus wel een verplichting ontstaan tot betaling van loonheffingen en sociale premies! Overigens is het wel mogelijk om individuele overeenkomsten en overeenkomsten die voor een gehele branche gelden, vooraf te laten toetsen door de Belastingdienst.

Het is dus geen verplichting om gebruik te maken van de modelovereenkomsten; de ZPP-er en opdrachtgever zijn geheel vrij om hun afspraken in een eigen overeenkomst te verwoorden.

Het is wel zaak dat de werkzaamheden in de praktijk conform de overeenkomst worden uitgevoerd. De Belastingdienst controleert bij de handhaving van de Wet DBA of de samenwerking tussen partijen daadwerkelijk een ZZP-constructie oplevert en geen dienstbetrekking. Ook bij de opdrachtgever kunnen onder de DBA dus naheffingen en boetes gevorderd worden door de Belastingdienst. Opdrachtgever en opdrachtnemer kunnen zich dus niet veilig wanen met een modelovereenkomst, als vervolgens de praktijk anders blijkt als het papier!

Overgangsperiode

Tot 1 mei 2017 wordt er door de Belastingdienst niet streng gehandhaafd op de Wet DBA; alleen in gevallen van grove schendingen, zoals fraude en/of misbruik wordt er handhavend opgetreden. Tot 1 mei 2017 krijgen de partijen gelegenheid om te wennen aan de nieuwe (model)overeenkomsten en de nieuwe werkwijze. De Belastingdienst staat klaar met voorlichting en advies.

Gevolgen

De Wet DBA is nog maar kort in werking, maar nu al zijn de gevolgen duidelijk. Volgens uitzendorganisatie Randstad huren opdrachtgevers minder ZZP-ers in, omdat ze huiverig zijn voor de nieuwe regels. Het risico ligt nu ook bij de opdrachtgever, terwijl onder de VAR het risico grotendeels bij de ZZP-er lag. Als er door de Belastingdienst geconcludeerd wordt dat er sprake is van een gezagsverhouding en dus van een dienstbetrekking, worden onder de DBA ook de naheffingen en boetes tenminste eerlijk gedeeld.

Tips

Er is nog veel onduidelijk over de Wet DBA; hoe gaat de Belastingdienst controleren? In hoeverre mag er van de tekst van een modelovereenkomst afgeweken worden? Hoe wordt er gecontroleerd op de feitelijke situatie, in vergelijking met de overeenkomst?

Het volgende wil ik u meegeven. Ten eerste: als u werkt met een modelovereenkomst en u wilt iets daarin wijzigen, legt u dan de gewijzigde overeenkomst voor aan de Belastingdienst. U weet dan of de wijziging is toegestaan of niet. Dit kan zeer vervelende en verstrekkende gevolgen voor opdrachtgever en opdrachtnemer voorkomen.

Ten tweede is het zeer aan te raden om te controleren of de gemaakte afspraken ook daadwerkelijk worden nagekomen in de praktijk. Werkt de ZZP-er ook echt als een zelfstandige of is er sprake van een verkapt dienstverband?

Vragen

Als u nog vragen heeft over de Wet DBA en over alle mogelijke gevolgen voor u als opdrachtgever of opdrachtnemer, dan kunt u bij ons terecht. Ook toetsen wij graag uw modelovereenkomst aan de toepasselijke wetgeving en kijken wij of uw arbeidsrelatie DBA-proof is.

Reactie achterlaten?

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *